Ray & Liz

Posted on maart 1, 2019

0


Ray & LizAlles aan Ray & Liz, het autobiografische speelfilmdebuut van fotograaf, kunstenaar en universitair docent Richard Billingham ademt smerigheid, onvermogen en armoede. Toch is de film grotendeels authentiek: Billingham blijft dicht bij zijn eigen herinneringen en registreert meer dan dat hij beschuldigt. Als film over een disfunctioneel gezin vormt Ray & Liz zowel een harde aanklacht tegen het falende armoedebeleid van Margaret Thatcher als een koele registratie van een troosteloze jeugd. Bovenal is Ray & Liz een gelaagd kunstwerk, dat speelt met het eerdere werk van Billingham en sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen in Engeland tijdens het Thatcher-tijdperk.

In Ray & Liz schetst Richard Billingham in drie episodes een beeld van zijn jeugd met zijn werkloze, alcoholische vader, zijn volgetatoeëerde en grofgebekte moeder en zijn acht jaar jongere broertje Jason. Het frame van de film wordt gevormd door een stilleven van zijn vader Ray, die zijn laatste dagen alleen doorbrengt in een hoogbouwflat in Birmingham. Rays enige verbinding met de werkelijkheid wordt gevormd door een buurman, die dagelijks een nieuwe voorraad ‘home-brew’ (zelfgebrouwen bier) brengt en het wekelijkse bezoek van zijn ex-vrouw Liz. Dit frame wordt doorbroken door twee langere flashbacks waarin het perspectief bij de kinderen ligt. Al is de toon van de film niet beschuldigend, er wordt ook niets onder het tapijt geveegd. Liz, minstens veertig kilo te zwaar, kettingrokend en vuilgebekt, is verdrietiger om het verlies van de kinderbijslag dan de uiteindelijke uithuisplaatsing van haar jongste zoon. Ray is intussen zover afgestompt door zijn alcoholmisbruik dat hij de lagen vuil in huis, de uitwerpselen van de hond en de urinestank niet eens meer opmerkt.

De wortels van de film liggen in de jaren negentig, toen de foto’s van Richard Billingham over zijn alcoholische ouders in hun sociale woningbouwflat werden gepubliceerd in het fotoboek Ray’s a Laugh (1996). Het werd een sensatie. De jonge Billingham werd door sommigen beschuldigd van voyeurisme en exploitatie, maar door anderen gelauwerd als chroniqueur van het falende beleid van de Engelse overheid. Voor hemzelf was het vooral een manier om zijn kijk op de werkelijkheid en het leven te bepalen. Het bracht Billingham in elk geval groot succes: vandaag de dag is zijn werk te zien in gerenommeerde musea zoals het Metropolitan Museum in New York en Tate Galleries Londen. In 2001 werd hij genomineerd voor de prestigieuze Turner Prize.

Twintig jaar na het fotoboek Ray’s a Laugh is de tijd rijp voor een autobiografische fictiefilm, waarin Billinghams kunstachtergrond sterk zichtbaar is. Wat onderwerp betreft past Ray & Liz naadloos in de Engelse sociaal-realistische traditie van aangrijpende kitchen sink drama’s van bijvoorbeeld Ken Loach (I Daniel Blake), Mike Leigh (Secrets and Lies) en Andrea Arnold (Fish Tank). De stijl staat echter op zichzelf en ligt veel dichter bij de kunstinstallaties die in musea te zien zijn. De camera registreert slechts de leegte, het 4:3- beeldformaat en korrelige 16mm-beeld benadrukken het realisme. Het maakt Ray & Liz tot een unieke kijkervaring: heftig, troosteloos maar niet makkelijk te vergeten.

regie: Richard Billingham / met: Ella Smith, Richard Ashton, Michelle Bonnard, Justin Salinger, James Eeles / Verenigd Koninkrijk 2018, 108 min. / Engels gesproken

Klik hier voor de trailer.

Deze recensie verscheen op 27 februari in het Nederlands Dagblad

Posted in: algemeen